Nişantaşı-Teşvikiye-Maçka

Semtlerinde Tarihi Apartmanlar

Nazan Akpınar Yazdı

50’li 60’lı Yılların Modern Mimari Örnekleri-Hikayeleri

Apartman tipindeki konutların gerek Avrupa’da gerekse de İstanbul’da ilk ortaya çıkışlarını , yaygınlaşmalarına giden süreçleri irdelemiştik.

Semtlerimiz Nişantaşı-Teşvikiye-Maçka güzergahında, yirminci yüzyıl başlarında hanım sultanların, şehzadelerin ve paşaların yanan ve yıkılan konaklarının yerlerine ,çoğu zaman yabancı mimarlar tarafından inşa edilmiş art-nouveau , art-deco veya 1.Ulusal Mimarlık üslubunda ilk apartmanların özelliklerini, mimarlarının kimler olduğunu, sahiplerini ve de bu mekanlarda izler bırakan şahısların hikayelerini elverdiğince paylaşmaya çalışacağım.

Valikonağı Caddesi apartmanları-Harbiye-Nişantaşı-Sol kol

Valikonağı Caddesi’nden Nişantaşı kavşağına doğru gezimize, Harbiye tarafından başladığımızda, karşılaşacağımız ilk bina ,sol köşede, bir cephesi Valikonağı Caddesi’ne, diğer arka cephesi de Dersane Sokağı’na (yakın zamana kadar Harbiye-Beşiktaş dolmuşlarının kalktığı yer) bakan, dar ön cephesi ise, Harbiye Meydanını gören bir konumda yer alan Topalyan Apartmanıdır. Binanın dar ön cephesinin ilk katında , Halaskargazi Caddesi’ni Valikonağı Caddesi’ne geniş bir kavisle bağlayan, yola uyum sağlarcasına yarım daire şeklinde bir bölüm bulunur ki üstü ikinci kattan çıkılabilen açık bir terastır.

Bir gemi burnunu andıran bu ek bölüm binaya ayrı bir özellik kazandırdığı gibi,yüksek vitrin boyutlarında pencereleri olup, mekan genellikle mağaza olarak kullanılmıştır. Bir zamanlar orada ‘’Lotus Çiçek’’in bulunduğunu anımsarım. Apartmanın Harbiye Meydanı’na bakan bu cephesinin en üst kat pencereleri ile çatı arasında bulunan dekoratif yarım dairesel taç şeklindeki bordür, dönemin çoğu köşe apartmanlarında olduğu üzere binaya bir hareket kazandırır. Apartmanın mimarı ve inşa tarihi kesin olarak bilinmese de gerek yapısal üslubu, gerek konumu nedeniyle kayda değer bir dönemsel yapıdır.

Yazar Sermet Muhtar Alus’un ‘’İstanbul Kazan Ben Kepçe’’ isimli kitabında 1930’larda Harbiye ve Valikonağı Caddesi’nin girişini yansıtan fotoğrafta bu apartman belirgin bir şekilde görülmektedir ki, bu veri binanın 1930’lardan evvel inşa edilmiş olabileceği olasığını kuvvetlendiriyor.

Başka bir kayıtta yapım tarihi 1910 olarak gözükmektedir. Yine 1926 Pervititch Haritalarında bu bina Topalyan Apartmanı olarak gözükür.Apartmanın ismi ve ilk sahibi hakkında bir ipucuna da Liji Pulcu Çizmeciyan’ın ‘’İstanbul’da Kayıp Zamanlar’ ’isimli anılarında ulaşabildim.

Böylece apartmanın, Büyükada’nın en güzel tarihi ahşap köşkünün de sahibi olan Topalyan ailesine ait olduğunu ve ailenin ismiyle anıldığını öğrendim.

80’li yıllardan sonra bu tarihi apartman bir inşaat firması tarafından dış cepheleri korunarak,aslına uygun olarak restore edilmiş, iç tasarımında ise modern bir dekorasyon uygulanmıştır.

Günümüzde bu art-deco apartmanı 90 yılından başlayarak Turkish Bank’ın merkezi olarak görmekteyiz. Alt katında da bankanın şubesi bulunmaktadır.

(devam edecek…)

***